November 2025: Sint-Maarten, Sint-Maarten
‘Elf november is de dag dat mijn lichtje branden mag’, klinkt het uit de keeltjes van kinderen die Sint-Maarten vieren. De populariteit van Sint-Maarten is de afgelopen jaren toegenomen, bevestigt antropoloog Irene Stengs. Toch wordt het feest niet overal gevierd en concurreert het met Halloween.
“Sint-Maarten, of Martinus, die later Martinus van Tours zou heten, leefde in de vierde eeuw na Christus en was een soldaat in het Romeinse leger”, vertelt Irene Stengs bij de Volkskrant. Hij schonk de helft van zijn mantel aan een bedelaar. “De daad van Sint-Maarten maakte hem tot een van de bekendste heiligen van Europa. Hij werd het symbool van delen en licht in het donker,” aldus Stengs bij de Telegraaf.
De manier waarop Sint-Maarten wordt gevierd is door de eeuwen heen sterk veranderd. “In de middeleeuwen liepen vooral arme mensen langs de deuren om eten te vragen. Jongeren gingen ook langs om hout te verzamelen voor het vreugdevuur”, legt Stengs uit. Volgens haar is de symboliek hetzelfde gebleven. “Waar toen het vuur centraal stond, brengen kinderen nu licht met hun lampionnen”, zegt ze. “De bedelaars van vroeger zijn vervangen door zingende kinderen die als dank wat lekkers krijgen.”
Kindgerichte traditie
De toenemende populariteit van Sint-Maarten is volgens Stengs vooral te danken aan scholen en buurten die het feest actief oppakken. Toch blijft het vooral regionaal. RTL Nieuws toont een kaart waar duidelijk te zien is waar het feest vooral wordt gevierd. In katholieke provincies bleef het feest een kerkelijke aangelegenheid, maar in andere delen groeide het feest uit tot een kindgerichte traditie, met lampionnen maken en langs de deuren gaan. “Het is een geseculariseerd feest geworden,” zegt Stengs. “Het heeft niets meer met het katholicisme te maken.” In Utrecht ontstond de afgelopen decennia een parade met lichtsculpturen. “Inclusiviteit en delen staan daarin centraal, zoals het verhaal van Sint-Maarten”, aldus Stengs.
Sint-Maarten vs Halloween
Er zijn de afgelopen decennia wel wat verschuivingen geweest. “Je ziet dat in sommige delen van het land waar ze niet aan Sint-Maarten doen, sinds een aantal jaren op 31 oktober Halloween gevierd wordt”, zegt Stengs. Gaat Halloween Sint-Maarten vervangen? Dat is een vraag die Stengs al 25 jaar krijgt en die niet zomaar te beantwoorden is. Het Haarlems Dagblad vraagt haar waar die angst vandaan komt? “Dat heeft te maken met de algemene onrust die heerst in de maatschappij. Mensen zijn bang dat de Nederlandse cultuur verdwijnt.” Maar Stengs benadrukt dat de feesten elk in een andere week vallen en elkaar niet in de weg zitten. Daarbij hebben ze een ander doel: “Bij Halloween gaat het om griezelen, je verkleden en het verrassingseffect. Sint-Maarten is van origine een katholiek bedelfeest. Het is een traditie om lichtjes te gebruiken om de duisternis te verdrijven, de naderende winter te markeren en het begin van de vastentijd in te luiden.”
Lees verder in de Volkskrant (12 november), Telegraaf (voor abonnees, 11 november), RTL Nieuws (11 november) of het Haarlems Dagblad (voor abonnees, 11 november).