Presentatie Nationale Onderzoeksagenda voor erfgoedonderzoek

Op 14 november 2025 werd op het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) de eerste Nationale Onderzoeksagenda voor Erfgoedonderzoek gepresenteerd: Erfgoedonderzoek in stroomversnelling.

Kernthema’s voor erfgoedonderzoek

De agenda geeft antwoord op de vraag: wat zijn de kernthema’s waarop erfgoedonderzoek in zowel Europees als Caribisch Nederland zich de komende jaren (2026-2030) moet richten? De agenda is ontwikkeld door een groep ervaren onderzoekers werkzaam bij kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke erfgoedorganisaties, in samenwerking met het brede erfgoedveld. Onderzoekers Sophie Elpers (Meertens Instituut) en Inger Leemans (NL-Lab) maken deel uit van deze groep en waren betrokken bij de redactie van het rapport.

Het doel van de agenda is om erfgoedonderzoek te versterken en richting te geven aan (Europese) onderzoeksprogramma’s. Niet eerder werd een overkoepelende agenda opgesteld om de krachten te bundelen van de vele verschillende actoren in het erfgoedonderzoek. Het rapport benoemt zeven urgente kernthema’s die de komende jaren aandacht verdienen:

1. Klimaatverandering: erfgoed behouden en haar kracht benutten
2. Digitale (r)evolutie: profiteren van digitale kansen voor erfgoed
3. Meerstemmigheid: erfgoed als spiegel van de samenleving
4. Erfgoed in conflict: omgaan met omstreden erfgoed
5. Verval en verlies: afscheid nemen van erfgoed
6. Thuisloos erfgoed: herkennen, erkennen en kennen
7. Veerkrachtig erfgoedstelsel: naar toekomstgerichte erfgoedzorg

Waarom een Nationale Onderzoeksagenda voor Erfgoed?

Uit het rapport:

De agenda biedt inzicht in de uitdagingen van het onderzoeksveld en formuleert onderzoekvragen die zich richten op actuele transities.

Dat is nodig, want wetenschappelijke kennis over en onderzoek naar erfgoed biedt context en diepgang aan debatten. Wetenschappelijke kennis over erfgoed geeft een sterke basis voor erfgoedzorg en beleid – niet alleen voor erfgoedbeleid, maar ook voor beleid op tal van andere terreinen. Ook draagt deze kennis bij aan brede welvaart en welzijn, en het scheppen van een duurzame toekomst. Het kan een anker bieden in tijden van verandering en biedt toekomstige generaties de mogelijkheid erfgoed zelf te onderzoeken.

Echter, deze onmisbare bijdrage van wetenschappelijk onderzoek is niet zelfevident en wordt in toenemende mate bekritiseerd. Professionals en academici die erfgoedonderzoek doen, zien het als iets vanzelfsprekends en relevants, maar voor veel mensen zijn ‘erfgoed’ en ‘immaterieel erfgoed’ onbekende termen en concepten.

In het laatste deel van de agenda wordt ook een voorzet gedaan hoe het onderzoeksveld de zeven geformuleerde kernthema’s zo effectief mogelijk kan onderzoeken.

Link naar het rapport

• Erfgoedonderzoek in stroomversnelling. Nationale Onderzoeksagenda 2026-2030 (cultureelerfgoed.nl)