November 2025: Waar komen onze kersttradities vandaan?
Wat vieren we eigenlijk met kerstmis? Waarom zetten we met een kerst een boom in onze woonkamer? Peter Jan Margry, emeritus hoogleraar Europese etnologie aan de Universiteit van Amsterdam en het Meertens Instituut, beantwoord vijf vragen.
Is Jezus geboren op 25 december?
“We weten het niet”, vertelt Margry. Vaak wordt gesuggereerd dat voor 25 december gekozen is omdat het min of meer samenvalt met de winterwende, legt Margry uit. Dan vierden de Germanen dat de kortste dag (21 december) was geweest. Maar, zegt Margry, “21 december is geen 25 december. Er is vermoedelijk een datum genomen die fictief is.”
Wat vieren we dan op 26 december?
“Het was gebruikelijk dat religieuze feesten acht dagen duurden”, legt Margry uit. “De dag zelf plus nog zeven dagen daarna.” Tweede kerstdag is dus een restant van een feest dat ooit langer duurde.
Waar komt de kerstboom vandaan?
In Duitsland was het in de negentiende eeuw een trend om met kerst een boom in huis te halen. Duitse migranten die in Nederland woonden en werkten namen hun nieuwe traditie mee. Protestanten zagen er wel wat in, vertelt Margry. Ze sloegen ook aan het versieren. “Katholieke bisschoppen verzetten zich tegen zo’n heidense boom.” Totdat die versieringen gingen verwijzen naar het geloof. “Onder de boom verscheen een kerststal. Zo werd de heidense boom gekerstend.”
Wie bedacht de kerststal?
Dat was Franciscus van Assisi. De Italiaanse monnik kwam aan het begin van de dertiende eeuw op het idee om met miniaturen het geboorteverhaal van Jezus Christus uit te beelden. Het maakt het verhaal eenvoudig toegankelijk voor iedereen. Zo is hij een lange traditie gestart, legt Margry uit.
Waarom geven we elkaar cadeaus met Kerstmis?
“In de negentiende eeuw werd de kerstviering een familiefeest”, vertelt Margry. In dezelfde eeuw ontstond er in het algemeen meer aandacht voor het gezin. “Er verschenen kinderboeken, met verhalen die speciaal voor kinderen geschreven waren.” En zo werden ook cadeaus toegevoegd aan kerst, om familiebanden aan te halen.
Lees het artikel van NEMO Kennislink (26 november 2025).