December 2025: De historie van de smartlap
Met Spotify Wrapped in aantocht lijkt één oud genre opvallend terug van weggeweest. Het genre van jenever, kroeglucht en sigarettenrook: de smartlap. Lied-specialist Martine de Bruin duikt samen met Philo Boss in de wondere wereld van de snik, de smartlap en het levenslied.
Martine de Bruin is beheerder van de Liederenbank van het Meertens Instituut en onderzoekt liedcultuur. Ze vertelt dat Nederland al sinds de Middeleeuwen een sterke liedcultuur kent: “In geen enkel land zijn er zoveel liedboeken gedrukt als in Nederland.” De smartlap is van al die liederen vooral interessant omdat het liedjes zijn die we allemaal kunnen meezingen. Als we gaan nadenken over een algemeen gedeeld repertoire in Nederland, komen we al snel bij smartlappen uit, aldus De Bruin. “Wie kan er niet met Hazes meezingen?”
De smartlap, zo legt De Bruin uit, is een relatief jong genre. Waar het levenslied begin twintigste eeuw opkwam als vertaling van het Franse chanson, ontstond de smartlap pas in de late jaren vijftig. Het genre is verhalend en bedoeld om mee te zingen, vaak met tranentrekkende inhoud, al werd dat niet positief bedoeld. Het ongrijpbare succes van André Hazes komt volgens De Bruin onder andere door zijn authenticiteit. Mensen geloofden dat zijn smart echt was. Smartlappen zouden juist een commercieel verdienmodel zijn maar Hazes stijgt daaroverheen. “Al vrij vroeg zie je de combinatie van snik en lach, en dat is eigenlijk de combinatie van het leven zelf,” zegt De Bruin.
Het grootste misverstand over de smartlap? “Dat het een klein genre zou zijn,” antwoordt De Bruin. “Omdat het iets minder in de kijker is, lijkt het een enorme niche maar de smartlap is heel populair.” Tegenwoordig krijgt de smartlap steeds meer de vorm van feestmuziek, wat zowel liefhebbers als sceptici aantrekt. Die laatsten kunnen er alleen naar luisteren in de koreg. “Maar tijdens zo’n lied vinden ze elkaar wel. De smartlap werkt verbindend,” aldus De Bruin.
Luister het hele gesprek terug bij De nacht van (2 december 2025).