December 2025: Fandoms

Religiewetenschapper en fanonderzoeker Welmoed Wagenaar dook een uur lang in de wondere wereld van fandoms en fancultuur. Hoe is zij als religiewetenschapper bij fancultuur terecht gekomen en waarom is dit niet zo gek als het lijkt?

Wagenaar legt uit dat ze als religiewetenschapper onderzoekt hoe mensen ergens zin of betekenis aan geven. Tegenwoordig halen we ook steeds meer betekenis uit populaire cultuur, en zo kwam ze bij fancultuur uit. Het woord komt van fanatiekeling. “Fans hebben een hele sterke emotionele connectie met hetgeen waar ze fan van zijn. Door die emotionele band komen mensen ook de hele tijd terug bij datgene waar ze fan van zijn,” legt ze uit.

Wat is het eerste fandom? Afhankelijk van hoe je fandom definieert, kun je daar verschillende antwoorden op geven, zegt Wagenaar. “Je zou kunnen zeggen dat Jezus ook fans had, maar vanaf 1900 zien we fans zoals we ze vandaag de dag ook kennen. Toen waren fans liefhebbers van de boeken van Jane Austen of van Sherlock Holmes. Zij gingen zelf verhalen verzinnen en brieven insturen. Dan zie je dat er een gemeenschap van liefhebbers ontstaat. Vandaag zien we dat in fanfiction of in cosplay.”

Wat fans verder typeert is hun parasociale relatie, oftewel een eenzijdige emotionele relatie met hetgeen waar ze fan van zijn. “Je kan als fan het gevoel hebben dat je bijvoorbeeld Taylor Swift heel goed kent, dat ze een vriendin van je is. Maar die relatie is eenzijdig,” vertelt Wagenaar.

Tot slot benoemt Wagenaar een cliché over fans dat we de wereld uit moeten helpen. “Het idee dat fans mensen zijn die geen leven hebben, dat is absoluut niet het geval. Het zijn gewone mensen met gewone levens die dit als hobby hebben en er betekenis uit halen. En om die reden steken ze hier veel tijd en energie in en daar halen ze ook heel veel plezier uit,” besluit Wagenaar.

Luister de volledige aflevering van Vroeg! (15 december 2025).