December 2025: Rituelen

Kerst, oud en nieuw: december barst van de rituelen. Ze bepalen hoe we betekenis geven aan macht, aan identiteit en aan onze samenleving. Antropoloog en rituelenonderzoeker Irene Stengs: “Rituelen markeren een belangrijk moment in de tijd.”

Achter zichtbare tradities die we tijdens kerst kennen, schuilt een minder tastbaar element: rituelen. Rituelenonderzoeker Irene Stengs stelt dat rituelen zich van tradities onderscheiden door een belangrijk moment in de tijd te markeren. “Maar wat mensen belangrijk vinden, dat verschilt heel erg van samenleving tot samenleving, en ook door de tijd heen.”

Een van onze rituelen is het afsteken van vuurwerk tijdens oud en nieuw. Waarom hebben we daar zoveel behoefte aan? Stengs legt uit dat het er nou eenmaal bij hoort. “Als je ermee opgegroeid bent, dan zit er ook een hele emotionele verbinding bij.” En als je dan moet erkennen dat vuurwerk toch gevaarlijk is, doet dat pijn.

Nieuwe rituelen

Rituelen veranderen met de tijd mee. “Niets is zo veranderlijk als ritueel, alleen hebben mensen dat niet zo in de gaten omdat ze kijken naar wat ze herkennen,” aldus Stengs. Tegenwoordig zien we dat rituelen toegespitst zijn op het individu. Iedereen kan een ritueel op de eigen manier inrichten. Dat is een aanpassing die leidt tot nieuwe rituelen. Maar een nieuw ritueel moet overtuigend werken om daadwerkelijk een nieuw ritueel te worden. “Mensen moeten aspecten herkennen dus in een nieuw ritueel moet ook iets herkenbaars zitten,” besluit Stengs.

Luister de aflevering terug van De Nieuws BV (25 december 2025).