December 2025: Het ontstaan van de vuurwerktraditie

Nu het dit jaar de laatste keer is met legaal vuurwerk, is het tijd om terug te blikken op deze oeroude traditie. Hoe kwam de vuurwerktraditie tot stand? Historicus en etnoloog Peter Jan Margry legt het uit bij Folia.

Volgens Peter Jan Margry, gespecialiseerd in Europese culturele antropologie, was het al in de vierde eeuw na Christus dat er tijdens de midwinterviering grote vuren werden gestookt. “Op 21 december staat de onoverwinnelijke zon op het laagste punt, om dat moment meer kracht bij te zetten ontstonden er al vroeg verschillende rituelen,” vertelt hij. Door middel van een hoop lawaai, klokgebeier en grote vuren zouden kwade geesten op afstand moeten worden gehouden, om op die manier een voorspoedig nieuw jaar in te luiden. “Dat soort Germaanse, heidense praktijken zien we al in de vroegste middeleeuwen,” aldus Margry. “Het buskruit uit China bereikte Europa, en langzaam maar zeker ontwikkelde zich in de vijftiende eeuw een voorloper van het recreatieve vuurwerk.”

Maar vuurwerk wordt pas echt populair na de Tweede Wereldoorlog door de toegenomen welvaart. “Vuurwerk wordt na de Tweede Wereldoorlog steeds bekender, en ontwikkelt zich tot een nationaal fenomeen waaraan vrijwel iedereen participeert,” aldus Margry. “En daarin zit nu ook precies de moeilijkheid. We zijn vuurwerk zo sterk met oud en nieuw gaan associëren dat je er niet zomaar weer vanaf komt.”

Het einde van de vuurwerktraditie

Zo is de hele vuurwerkkwestie ons als volk de afgelopen jaren bijzonder hoog komen te zitten. Vraag is dan ook: zal het gebruik ooit echt verdwijnen? “We hebben te maken met overlast en slachtoffers. Vuurwerk wordt steeds krachtiger en is makkelijk grootschalig in te kopen. Daarom hebben we nu besloten dat het zo niet langer kan,” zegt Margry. “Tegelijkertijd bestaat het gebruik al ontzettend lang. Die rituele overgang van oud en nieuw is een soort niemandsland, een vacuüm waarin de maatschappij op pauze staat. Dat zit nu eenmaal in het collectieve geheugen, en dat krijg je er niet zomaar uit.”

Lees verder in Folia (29 december 2025).