Januari 2026: De Papenbril van Den Bosch 

De citadel van Den Bosch heeft als bijnaam de Papenbril. Waar komt dat woord vandaan? In Kluizen van Brabant onderzoekt historicus Patrick Timmermans de herkomst van de Papenbril samen met onder andere taalkundige Jos Swanenberg. 

Patrick Timmermans begint zijn onderzoek bij de citadel. Dat betekent ‘stadje’ in het Frans. Een paap is juist een geestelijke, afgeleid van het Griekse papas (vader) en werd de scheldnaam voor katholieke Spaanse Bossenaren, vertelt Swanenberg. Bril is in het Frans ‘lunettes’ en lunetten zijn ook verdedigingswerken, zoals de citadel. Die werden zo genoemd door hun halvemaan vorm (luna is immers maan). “Dan worden de twee halve maantjes als bril op de neus gezet en gaat de lunet in Den Bosch ook bril heten. Dat is eigenlijk een verkeerde vertaling en we noemen dat een leenvertaling,” besluit Swanenberg. Dus zo kwam de citadel aan zijn bijnaam de Papenbril, een bril om papen in de gaten te houden. 

Bekijk de volledige aflevering van Omroep Brabant (20 januari 2026).