Folgert Karsdorp benoemd tot bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Utrecht
Folgert Karsdorp is benoemd tot bijzonder hoogleraar Computationele methoden voor onderzoek naar culturele verandering aan de Universiteit Utrecht (UU). De ingangsdatum van de aanstelling is 1 februari 2026.
De leerstoel, ingesteld namens het Meertens Instituut, richt zich op patronen van culturele verandering door de tijd. Met wiskundige en computermodellen onderzoekt Karsdorp patronen in culturele verschijnselen, van middeleeuwse verhalen en liederen tot taalverandering.
We spraken Karsdorp over zijn nieuwe rol, de thema’s die hij wil uitdiepen en de betekenis daarvan voor wetenschap en samenleving.
Hoe is de leerstoel Computationele methoden voor onderzoek naar culturele verandering tot stand gekomen?
“De leerstoel is er gekomen vanuit de behoefte om computationele en theoretische benaderingen van culturele verandering structureler in te bedden binnen de geesteswetenschappen. De Universiteit Utrecht heeft daarom het initiatief genomen om dit ‘gat’ te vullen en mijn expertise daarin een vaste plek te geven. De leerstoel brengt verschillende domeinen samen, zoals computationele methoden, cultuurgeschiedenis en theorie over culturele evolutie. Het is een combinatie die nog vrij uniek is binnen de geesteswetenschappen.”
Waar ga je je inhoudelijk op richten?
“Ik onderzoek hoe cultuur zich verspreidt, ontwikkelt en soms verdwijnt. Dat kan gaan over de meest uiteenlopende verschijnselen: van welke Arthurverhalen in middeleeuwse ridderromans voorkomen tot welke melodieën in de 17e eeuw populair waren en welke verdwenen. Om dat te begrijpen gebruik ik computationele modellen die geïnspireerd zijn op ideeën uit de populatiegenetica en de ecologie. Niet omdat cultuur één-op-één te vergelijken is met biologische evolutie, maar omdat zulke modellen helpen om systematisch na te denken over variatie, overdracht en verlies.”
“Wat mij vooral interesseert, zijn de onderliggende patronen: welke mechanismen zorgen ervoor dat sommige vormen overleven en andere niet? En wat zeggen de data níet: welke blinde vlekken ontstaan door de manier waarop cultuur wordt overgeleverd en verzameld? Computationele modellen bieden de mogelijkheid dit soort vragen systematisch en theoretisch door te denken.”
Wat betekent deze benoeming voor jou persoonlijk?
“Voor mij betekent deze benoeming vooral dat ik veel intensiever met studenten en promovendi kan samenwerken. In een interdisciplinair veld als het mijne ontstaan de belangrijke doorbraken vaak juist in die interactie: wanneer je samen nieuwe vragen formuleert, modellen test en theoretische inzichten aanscherpt.”
“Daarnaast hoop ik dat de methoden die we de afgelopen jaren hebben ontwikkeld (bijvoorbeeld voor het meten van cultureel verlies en culturele diversiteit) in de komende periode kunnen uitgroeien tot standaarden binnen het vakgebied.”
Hoe is jouw fascinatie voor dit vakgebied ontstaan?
“Mijn fascinatie ontstond tijdens mijn studie taalwetenschap in Leiden, toen ik kennismaakte met ideeën over culturele evolutie. Wat me trof, was het inzicht dat culturele verschijnselen (verhalen, melodieën, gebruiken) zich laten begrijpen als dynamische systemen vol variatie, ruis en verlies. In dat seminar besefte ik dat je cultuur niet alleen kunt beschrijven, maar ook kunt modelleren om haar processen zichtbaar te maken. Tijdens mijn proefschrift werkte ik die interesse verder uit, met nadruk op wiskundige en computationele benaderingen. Zo ben ik de culturele geschiedenis gaan zien als een landschap vol gaten, toevalligheden en selecties. Die spanning tussen wat modellen tonen en wat onherroepelijk verloren ging, vormt nog altijd de kern van mijn onderzoek.”
Waarom is dit vakgebied juist nu belangrijk?
“Omdat we in een tijd leven waarin culturele data in een ongekend tempo worden gedigitaliseerd, gecreëerd én weer verdwijnen. Daardoor ontstaan mogelijkheden om cultuurhistorisch en systematisch te bestuderen, maar ook nieuwe uitdagingen: hoe vergelijk je collecties die verschillend zijn samengesteld? Hoe meet je culturele diversiteit of verlies op een betrouwbare manier? Veel van onze huidige methoden zijn daar nog niet op toegerust.”
Karsdorp is een wetenschapper die op unieke wijze computationele methoden combineert met cultuurgeschiedenis. Zijn vernieuwende onderzoek helpt ons beter te begrijpen hoe cultuur zich verspreidt, verandert en soms verdwijnt
– Decaan Thomas Vaessens, UU
Decaan Thomas Vaessens kijkt er ontzettend naar uit om Karsdorp te verwelkomen aan de faculteit Geesteswetenschappen: “Karsdorp is een wetenschapper die op unieke wijze computationele methoden combineert met cultuurgeschiedenis. Zijn vernieuwende onderzoek helpt ons beter te begrijpen hoe cultuur zich verspreidt, verandert en soms verdwijnt. Door ook expliciet te kijken naar wat ontbreekt in overleveringen en verzamelingen, opent hij nieuwe perspectieven op het verleden. Hiermee versterkt hij de geesteswetenschappen in het digitale tijdperk.”
Welke thema’s wil je de komende jaren uitdiepen? En waarom is dit belangrijk?
“Cultureel verlies is een centraal thema in mijn onderzoek. Het gaat om het verdwijnen van materieel en digitaal erfgoed: alles wat ooit is gemaakt, verteld of opgeschreven maar niet is overgeleverd of verloren is gegaan. Dat verlies bepaalt de grenzen van wat we kunnen weten. Ik wil begrijpen hoe we ondanks die gaten toch iets kunnen zeggen over historische culturele systemen en hoe we onzekerheid expliciet kunnen maken.”
“Een tweede thema is het verzamelgedrag achter culturele collecties. Wat ooit is vastgelegd – van volksverhalen tot de Flora Batava (zie Karsdorps huidige onderzoeksproject Botanical Records Through a Social Lens, red.)– zijn ontstaan door keuzes van verzamelaars. Met computationele modellen wil ik die verzamelpatronen zichtbaar maken, om beter te begrijpen welk deel van wat we ‘cultureel erfgoed’ noemen werkelijk de geschiedenis weerspiegelt, en welk deel het resultaat is van hoe er verzameld is. Zo onderzoek ik hoe modellen niet alleen tonen wat er is, maar ook wat ontbreekt.”
Wat zijn je ambities voor de komende jaren?
“In de komende jaren wil ik drie lijnen verder uitbouwen: het kwantificeren van cultureel verlies, het corrigeren van collectiebias en het modelleren van de processen die culturele verandering aansturen. Ik streef ernaar dat de methoden die we hiervoor ontwikkelen uitgroeien tot standaarden binnen het veld.”
“Daarnaast wil ik deze inzichten direct toepasbaar maken voor erfgoedinstellingen. Veel van de uitdagingen waarmee zij te maken hebben (zoals selectieprocessen en scheve dataverzamelingen) zijn nauw verbonden met de vraag hoe cultuur bewaard blijft en wat er verdwijnt. De modellen die wij ontwikkelen kunnen instellingen helpen om bewuster en efficiënter te verzamelen, vollediger te digitaliseren en beter te begrijpen hoe hun collecties het culturele verleden vertegenwoordigen.”
Over Folgert Karsdorp
Folgert Karsdorp is onderzoeker en interim hoofd van de afdeling Etnologie & Orale Cultuur bij het Meertens Instituut. Hij is gespecialiseerd in Computational Humanities en Culturele Evolutie. Karsdorp bestudeert hoe culturen veranderen en ontwikkelt methoden om culturele diversiteit en complexiteit te meten. Hierbij houdt hij rekening met mogelijke vertekeningen in schattingen. Hij past computationele modellen toe uit disciplines zoals Machine Learning, Culturele Evolutie en Ecologie.
Lees meer
- Nieuwsbericht Universiteit Utrecht: “Computermodellen onthullen hoe cultuur zich verspreidt, ontwikkelt en verdwijnt” – Folgert Karsdorp bijzonder hoogleraar namens het Meertens Instituut, 2 februari 2026
- Onderzoeksproject Botanical Records Through a Social Lens