Februari 2026: De rol van de vrouw tijdens carnaval

Seksuele intimidatie en grensoverschrijdend gedrag staat sinds afgelopen zomer weer hoog op de agenda. Tijdens carnaval – vastelaovend – kan het door alcohol snel mis gaan. Maar op de achtergrond speelt een breder probleem: de ondergeschikte rol van de vrouw met vastelaovend.

Bij veel grote carnavalsverenigingen mogen volwassen vrouwen geen prinses zijn en niet in de Raad van Elf. Al jaren wordt geprobeerd om vrouwen een grotere rol te geven bij carnavalsverenigingen. In sommige dorpen en steden lukt dat ook, maar de grote steden blijven achter. Volgens etnoloog Peter Jan Margry hebben vrouwen altijd al een belangrijke rol gespeeld binnen het carnaval, vanwege het omkeringsritueel. Vrouwen gingen verkleed als man en andersom; rangen en standen vallen even weg tijdens carnaval. “Dat betekende niet dat ze alles mochten. Maar binnen de carnavalscontext was er natuurlijk veel meer toegestaan doordat er minder strikt gelet werd op de gebruikelijke zeden en gewoonten en op relationele verhoudingen. Dat gold zeker in de middeleeuwen,” vertelt Margry.

Mannenstructuur

Vanaf de 19e eeuw ontstonden de structuren zoals we die nu kennen. “Toen begon carnaval weer op te leven. Want het is heel lang verboden geweest. Die structuren worden allemaal mannelijk gedomineerd. Dat heeft te maken met het feit dat in de 19e eeuw vrouwen geen carnavalsvereniging oprichtten, dat was een mannenaangelegenheid. En al helemaal het bestuur daarvan. Dat is op veel plekken zo gebleven,” legt Margry uit. Zo ontstaat er een paradox: “Enerzijds wil je rangen en standen weghalen en de bestaande verhoudingen omdraaien. Maar de verhouding man-vrouw moet wél hetzelfde blijven. Terwijl dat niet in de geest is van de eigenlijke carnavalstraditie.”

Carnaval moet mee met de tijd

Volgens Margry moeten tradities altijd meebewegen met de tijd. “Een traditie is levende cultuur. Het is iets dat mensen doen. En in principe verandert dat voortdurend. Maar niet iedereen kan of wil meebewegen. Maar daar staat tegenover dat er ook verenigingen zijn die wel met de tijd meegaan. Waar wel vrouwen in het bestuur of raad zitten en mensen van kleur ook prins mogen worden.” Wat grensoverschrijdend gedrag betreft: ook dat is iets dat al eeuwen speelt, zegt hij. “Met carnaval is sprake van lossere zeden. Vrouwen zijn daardoor nog kwetsbaarder voor mannen die hun handen niet kunnen thuishouden.”

Daarbij gaat het misschien sneller mis als mensen de regels tijdens carnaval niet kennen, denkt Margry. “Mensen die van boven de rivieren komen, kennen de mores van carnaval veelal niet en zullen eerder denken dat ze zich met die dagen meer kunnen permitteren. Zij zullen ook sneller uit de bocht vliegen. Met carnaval zit daar ogenschijnlijk een zekere legitimatie achter: er is meer toegestaan, je staat met elkaar te hossen of omhelst iemand wat sneller. Dat draagt bij aan een andere sfeer dan in het dagelijks leven gebruikelijk. Maar dat is natuurlijk ook juist één van de redenen om te vieren.”

Lees het artikel in de Limburger (voor abonnees, 15 februari 2026).