Het Meertens Instituut onderzoekt en documenteert taal en cultuur in Nederland en Nederlandse taal en cultuur in de wereld. Centraal staan de verschijnselen die het alledaagse leven in onze samenleving vormgeven.

In het nieuwe curriculum voor het vak Nederlands is taalvariatie voor het eerst opgenomen in de kerndoelen en eindtermen. Taalonderzoeker Kristel Doreleijers droeg bij aan het ontwikkelen van nieuw lesmateriaal.

Jouw neus telt: hoe ruikt Friesland? Vul nu de vragenlijst in en draag bij aan een uniek onderzoek naar Fries geurerfgoed.

De Raad voor Cultuur maakte in een advies bekend welke vijf erfgoedpraktijken kansrijk zijn om te worden opgenomen op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed: Leidens Ontzet, heggenvlechten, fanfareorkesten, Pride Amsterdam en de woonwagencultuur. Meertens-onderzoeker Sophie Elpers was voorzitter van de commissie die het selectieadvies voorbereidde.

Verdwijnt het Brabants? Volgens Meertens-onderzoeker Kristel Doreleijers is het niet zo zwart-wit: “Wat je ziet, is een tussenvorm tussen standaardtaal en lokaal dialect. Dat noem ik het nieuwe Brabants.”

In de zestiende, zeventiende en achttiende eeuw waren er al dieren die individuele bekendheid kregen. Het levensverhaal van een paar van hen is in de onlangs verschenen bundel Vroegmoderne dieren in de Nederlanden.

Jongeren keren massaal terug naar het geloof. Waar eerdere generaties steeds seculierder werden, omarmt Gen Z, vooral jonge mannen, religie op nieuwe manieren. Volgens Ernst van den Hemel spelen sociale media, rolmodellen als voetballers en online gemeenschappen hierin een belangrijke rol. Wat drijft deze opvallende trend?

Kan een computer begrijpen of een zin Drents, Limburgs of Gronings is? Onderzoekers van het Meertens Instituut besloten die vraag serieus te nemen. Met behulp van meer dan duizend Nederlandse dialectromans en een slim getraind taalmodel laten ze zien dat kunstmatige intelligentie verrassend goed is in het herkennen van streektaal. Dat levert niet alleen technische, maar ook culturele inzichten op.

Het idee dat ontkerkelijking leidt tot het verdwijnen van religie klopt niet. Volgens religiewetenschapper Ernst van den Hemel is het geloof vooral van plek veranderd. Kerken lopen leeg, maar zingeving, ritueel en gemeenschap duiken op nieuwe manieren op in de politiek, in themaparken en op sociale media. “Religie is niet verdwenen, maar op drift geraakt,” stelt Van den Hemel.

Etnograaf Janna oud Ammerveld in het veld bij OBA Next

Hoe verbeeld je de toekomst van een bibliotheek die er nog niet is? In Amsterdam-Zuidoost wordt gewerkt aan OBA Next, de bibliotheek van de toekomst. Een plek die aansluit bij de superdiverse stad die Amsterdam is, waar buurtbewoners en andere betrokkenen samen nadenken over hoe kennis, gemeenschap en zorg eruitzien in 2030.

In januari 2026 neemt antropoloog Irene Stengs afscheid van het Meertens Instituut, na een kwart eeuw onderzoek bij de afdeling etnologie. Haar fascinatie ligt bij de vraag hoe mensen door middel van materiële objecten – zoals bloemen, kaarsen, brieven of kruizen – uitdrukking geven aan hun emoties.

Het Nieuwjaarsboekje van het Meertens Instituut gaat dit jaar over ‘thuis’ in Nederland. Wat was de aanleiding om voor dit thema te kiezen? Hoe is het idee van thuis in Nederland veranderd door de jaren heen? Redacteuren Markus Balkenhol (antropoloog) en Nina Lamal (historicus) beantwoorden 7 vragen over de totstandkoming van deze bundel.

In december 2025 neemt bibliothecaris Lidy Jansen (1961) afscheid van de Meertens bibliotheek. Sinds 2012 beheerde ze er de uiteenlopende collecties op het gebied van Nederlandse taal en cultuur: van vergeelde taalatlassen en liedboekjes tot moderne naslagwerken over taalkunde en etnologie. Met een glimlach, maar ook een beetje weemoed, kijkt ze terug op haar jaren als bibliothecaris.