Het Meertens Instituut onderzoekt en documenteert taal en cultuur in Nederland en Nederlandse taal en cultuur in de wereld. Centraal staan de verschijnselen die het alledaagse leven in onze samenleving vormgeven.

Op 12 mei 2026 verschijnt Superbrabants, een nieuw boek van taalonderzoeker Kristel Doreleijers. Over het nieuwe, Brabantse hyperdialect.

Hoe leven mensen en andere dieren samen op de boerderij? Die vraag staat centraal in een nieuw onderzoeksproject, waarin onderzoekers samenwerken met boeren en hun buren. Zowel binnenshuis als op het erf kijken ze naar de verschillende relaties tussen soorten, hoe zij samenleven en werken, en hoe kennis tot stand komt.

Wie met een metaaldetector over een akker loopt, zoekt naar sporen van het verleden. Maar achter elke vondst schuilt ook een persoonlijk verhaal, waarin de emotionele, sociale en culturele betekenissen van objecten zichtbaar worden. Het nieuwe project Gegronde herinneringen zet deze verhalen centraal en onderzoekt hoe metaaldetectie als levende erfgoedpraktijk een betekenisvolle bijdrage kan leveren in de archeologische sector.

Juist door een groeiend besef dat dialecten kwetsbaar zijn, neemt de aandacht ervoor toe: er zijn meer eindexamenkandidaten Fries dan ooit, dialectrock is uitgeroepen tot immaterieel erfgoed en in Volendam delen ouders placemats uit met woorden als ‘aai’, ‘laauw’ en ‘bien’.

Van Omrop Fryslân tot de NOS, ons nieuwe onderzoeksproject Een neus voor erfgoed was volop in de media. Bij de lancering op 24 maart 2026 in Museum Joure was veel lokale pers aanwezig.

Verdwijnt het Brabants? Volgens Meertens-onderzoeker Kristel Doreleijers is het niet zo zwart-wit: “Wat je ziet, is een tussenvorm tussen standaardtaal en lokaal dialect. Dat noem ik het nieuwe Brabants.”

Tijdens haar onderzoek naar het Brabantse dialect, de basis voor haar nieuwe boek Superbrabants, leerde onderzoeker Kristel Doreleijers een nieuw woord: artilect. Een samenvoegsel van artificieel en dialect, voor het Brabants zoals je het tegenkomt in memes, reclames en films. Dialect gemaakt door mensen die het eigenlijk niet spreken. Of toch wel?

In Nederlandstalige pop en hiphop staat een onzekere toekomst steeds vaker centraal. Naast persoonlijke verhalen klinken gedeelde zorgen over klimaat, politiek en technologie. Wat zegt die muzikale verbeelding over hoe jongeren naar de toekomst kijken? Aafje de Roest onderzoekt het in de negende Louis Peter Grijp-lezing.

Kan een computer begrijpen of een zin Drents, Limburgs of Gronings is? Onderzoekers van het Meertens Instituut besloten die vraag serieus te nemen. Met behulp van meer dan duizend Nederlandse dialectromans en een slim getraind taalmodel laten ze zien dat kunstmatige intelligentie verrassend goed is in het herkennen van streektaal. Dat levert niet alleen technische, maar ook culturele inzichten op.

Het idee dat ontkerkelijking leidt tot het verdwijnen van religie klopt niet. Volgens religiewetenschapper Ernst van den Hemel is het geloof vooral van plek veranderd. Kerken lopen leeg, maar zingeving, ritueel en gemeenschap duiken op nieuwe manieren op in de politiek, in themaparken en op sociale media. “Religie is niet verdwenen, maar op drift geraakt,” stelt Van den Hemel.

Etnograaf Janna oud Ammerveld in het veld bij OBA Next

Hoe verbeeld je de toekomst van een bibliotheek die er nog niet is? In Amsterdam-Zuidoost wordt gewerkt aan OBA Next, de bibliotheek van de toekomst. Een plek die aansluit bij de superdiverse stad die Amsterdam is, waar buurtbewoners en andere betrokkenen samen nadenken over hoe kennis, gemeenschap en zorg eruitzien in 2030.

In januari 2026 neemt antropoloog Irene Stengs afscheid van het Meertens Instituut, na een kwart eeuw onderzoek bij de afdeling etnologie. Haar fascinatie ligt bij de vraag hoe mensen door middel van materiële objecten – zoals bloemen, kaarsen, brieven of kruizen – uitdrukking geven aan hun emoties.