Het Meertens Instituut onderzoekt en documenteert taal en cultuur in Nederland en Nederlandse taal en cultuur in de wereld. Centraal staan de verschijnselen die het alledaagse leven in onze samenleving vormgeven.

Recent verscheen een speciaal themanummer van het tijdschrift Trajecta, gewijd aan bedevaartcultuur en pelgrimage in Nederland. De editie is het resultaat van een samenwerking tussen het Meertens Instituut en het Katholiek Documentatie Centrum (KDC) aan de Radboud Universiteit.

Meertens-onderzoeker Luiza Teixeira-Costa start in 2026 als een van de twee nieuwe Researchers-in-Residence bij de Koninklijke Bibliotheek (KB).

Folgert Karsdorp is benoemd tot bijzonder hoogleraar Computationele methoden voor onderzoek naar culturele verandering aan de Universiteit Utrecht (UU). De ingangsdatum van de aanstelling is 1 februari 2026.

Op vrijdag 30 januari houdt Irene Stengs haar afscheidsrede aan de VU. Decennialang onderzocht ze alledaagse cultuur en in haar rede beschrijft ze juist de onbeheersbaarheid van die alledaagse cultuur. Parool, Volkskrant en Villa VdB interviewden Stengs naar aanleiding van haar afscheid.

Onderzoek van taalwetenschappers Kristel Doreleijers, Khalid Mourigh en Stef Grondelaers laat zien dat straattaalwoorden uit de jaren 90 nog steeds gebruikt worden en heel Nederland veroverd hebben. Op Zeeuwse scholen zeggen leerlingen ‘fakka, ‘doekoe’, en ‘fittie’.

Ondanks een snelle vermindering van het aantal dialectsprekers in Nederland, neemt het aantal liedjes, boeken en festivals toe. Taalwetenschapper Kristel Doreleijers: “Het is goed om te laten zien dat dialecten heel rijk zijn: ze laten de veelzijdigheid van het Nederlandse taalgebied zien.”

Het idee dat ontkerkelijking leidt tot het verdwijnen van religie klopt niet. Volgens religiewetenschapper Ernst van den Hemel is het geloof vooral van plek veranderd. Kerken lopen leeg, maar zingeving, ritueel en gemeenschap duiken op nieuwe manieren op in de politiek, in themaparken en op sociale media. “Religie is niet verdwenen, maar op drift geraakt,” stelt Van den Hemel.

Etnograaf Janna oud Ammerveld in het veld bij OBA Next

Hoe verbeeld je de toekomst van een bibliotheek die er nog niet is? In Amsterdam-Zuidoost wordt gewerkt aan OBA Next, de bibliotheek van de toekomst. Een plek die aansluit bij de superdiverse stad die Amsterdam is, waar buurtbewoners en andere betrokkenen samen nadenken over hoe kennis, gemeenschap en zorg eruitzien in 2030.

In januari 2026 neemt antropoloog Irene Stengs afscheid van het Meertens Instituut, na een kwart eeuw onderzoek bij de afdeling etnologie. Haar fascinatie ligt bij de vraag hoe mensen door middel van materiële objecten – zoals bloemen, kaarsen, brieven of kruizen – uitdrukking geven aan hun emoties.

Het Nieuwjaarsboekje van het Meertens Instituut gaat dit jaar over ‘thuis’ in Nederland. Wat was de aanleiding om voor dit thema te kiezen? Hoe is het idee van thuis in Nederland veranderd door de jaren heen? Redacteuren Markus Balkenhol (antropoloog) en Nina Lamal (historicus) beantwoorden 7 vragen over de totstandkoming van deze bundel.

In december 2025 neemt bibliothecaris Lidy Jansen (1961) afscheid van de Meertens bibliotheek. Sinds 2012 beheerde ze er de uiteenlopende collecties op het gebied van Nederlandse taal en cultuur: van vergeelde taalatlassen en liedboekjes tot moderne naslagwerken over taalkunde en etnologie. Met een glimlach, maar ook een beetje weemoed, kijkt ze terug op haar jaren als bibliothecaris.

Het Nederlandse slavernijverleden is vandaag de dag nog steeds zichtbaar in ongelijkheid en racisme, maar ook in de verbroken verbinding tussen nazaten van tot slaaf gemaakte mensen en hun voorouders. Antropoloog Markus Balkenhol vertelt in dit interview over Afterlives of Slavery, een project over hoe nazaten spiritualiteit, genealogie en therapie gebruiken om met dit verleden om te gaan.