December 2025: Bij kerst hoort een kerstboom

De kerstboom in huis zetten, is vanzelfsprekend geworden met kerst. Peter Jan Margry bespreekt deze traditie met NRC. “De kerstboom is een template geworden dat samenhangt met de kerstdagen, of de hele periode van het eind van het jaar tot en met Driekoningen.”

Vanuit Duitsland is de traditie van de kerstboom over de hele wereld verspreid. Daarbij komt het steeds verder van de christelijke roots af te staan. Hoewel de oorsprong in het christendom ligt, is die connectie in de loop van de tijd verwaterd, zegt Margry. “Ook in landen zonder christelijke cultuur, zoals in de Arabische wereld, is de kerstboom symbool geworden van die periode.”

Waar komt de traditie van de kerstboom vandaan?

Het Christendom verving een eerdere traditie tijdens de winterzonnewende. De Romeinen vierden rond de kortste dag van het jaar de terugkeer van de zon. De christenen vervingen die zon door het licht van Jezus Christus. De groenblijvende boom is het symbool voor het leven dat doorgaat. De oudste bronnen over het versieren van een groenblijvende boom stammen uit de zestiende eeuw, maar Margry denkt dat de traditie wellicht ouder is. Vanaf de negentiende eeuw neemt die een vlucht, waarbij vaak wordt gewezen op twee bronnen van de verspreiding van dit ritueel: de middenstand en het koninklijk hof. In 1844 adverteerde een van oorsprong Duitse banketbakker dat er een verlichte kerstboom te zien zou zijn in zijn zaak op de Dam in Amsterdam. Ten tweede maakte NRC in 1855 melding van “een kersboom” in de vertrekken van prinses Maria, “versierd met geschenken”.

Margry ziet in de opkomst van deze manier van kerst vieren een samenhang met een beschavingsoffensief, dat op het gezin was gericht. Kerst was (en is) een feest dat we in huiselijke kring vieren, met cadeautjes voor de kinderen.

Lees het artikel in NRC (voor abonnees, 12 december 2025).