Het Meertens Instituut onderzoekt en documenteert taal en cultuur in Nederland en Nederlandse taal en cultuur in de wereld. Centraal staan de verschijnselen die het alledaagse leven in onze samenleving vormgeven.

Hoe werken het Nederlandse slavernij- en koloniale verleden vandaag nog door in de samenleving? Die vraag staat centraal in het onderzoeksproject Slavery past present, dat ruim 3.2 miljoen euro financiering ontvangt vanuit de Nationale Wetenschapsagenda (NWA). Antropoloog Markus Balkenhol maakt deel uit van het internationale consortium.

Welke dieren kom jij allemaal tegen in het dagelijks leven? Vul de nieuwe Meertens Panel-vragenlijst in en help onderzoekers om relaties tussen mensen en dieren in kaart te brengen.

Op 12 mei 2026 verschijnt Superbrabants, een nieuw boek van taalonderzoeker Kristel Doreleijers. Over het nieuwe, Brabantse hyperdialect.

Juist door een groeiend besef dat dialecten kwetsbaar zijn, neemt de aandacht ervoor toe: er zijn meer eindexamenkandidaten Fries dan ooit, dialectrock is uitgeroepen tot immaterieel erfgoed en in Volendam delen ouders placemats uit met woorden als ‘aai’, ‘laauw’ en ‘bien’.

Van Omrop Fryslân tot de NOS, ons nieuwe onderzoeksproject Een neus voor erfgoed was volop in de media. Bij de lancering op 24 maart 2026 in Museum Joure was veel lokale pers aanwezig.

Verdwijnt het Brabants? Volgens Meertens-onderzoeker Kristel Doreleijers is het niet zo zwart-wit: “Wat je ziet, is een tussenvorm tussen standaardtaal en lokaal dialect. Dat noem ik het nieuwe Brabants.”

Hans Broekhuis had een bloedhekel aan grammatica op school, maar toch schreef hij uiteindelijk vijfduizend pagina’s over de zinsbouw van het Nederlands, het grootste syntaxiswerk in de geschiedenis van de neerlandistiek. Nu hij met pensioen gaat bij het Meertens Instituut, blikt hij terug op een loopbaan waarin syntaxis nooit een verzameling regels was, maar vooral een intellectuele puzzel.

Tijdens haar onderzoek naar het Brabantse dialect, de basis voor haar nieuwe boek Superbrabants, leerde onderzoeker Kristel Doreleijers een nieuw woord: artilect. Een samenvoegsel van artificieel en dialect, voor het Brabants zoals je het tegenkomt in memes, reclames en films. Dialect gemaakt door mensen die het eigenlijk niet spreken. Of toch wel?

In Nederlandstalige pop en hiphop staat een onzekere toekomst steeds vaker centraal. Naast persoonlijke verhalen klinken gedeelde zorgen over klimaat, politiek en technologie. Wat zegt die muzikale verbeelding over hoe jongeren naar de toekomst kijken? Aafje de Roest onderzoekt het in de negende Louis Peter Grijp-lezing.

Kan een computer begrijpen of een zin Drents, Limburgs of Gronings is? Onderzoekers van het Meertens Instituut besloten die vraag serieus te nemen. Met behulp van meer dan duizend Nederlandse dialectromans en een slim getraind taalmodel laten ze zien dat kunstmatige intelligentie verrassend goed is in het herkennen van streektaal. Dat levert niet alleen technische, maar ook culturele inzichten op.

Het idee dat ontkerkelijking leidt tot het verdwijnen van religie klopt niet. Volgens religiewetenschapper Ernst van den Hemel is het geloof vooral van plek veranderd. Kerken lopen leeg, maar zingeving, ritueel en gemeenschap duiken op nieuwe manieren op in de politiek, in themaparken en op sociale media. “Religie is niet verdwenen, maar op drift geraakt,” stelt Van den Hemel.

Etnograaf Janna oud Ammerveld in het veld bij OBA Next

Hoe verbeeld je de toekomst van een bibliotheek die er nog niet is? In Amsterdam-Zuidoost wordt gewerkt aan OBA Next, de bibliotheek van de toekomst. Een plek die aansluit bij de superdiverse stad die Amsterdam is, waar buurtbewoners en andere betrokkenen samen nadenken over hoe kennis, gemeenschap en zorg eruitzien in 2030.