Het Meertens Instituut onderzoekt en documenteert taal en cultuur in Nederland en Nederlandse taal en cultuur in de wereld. Centraal staan de verschijnselen die het alledaagse leven in onze samenleving vormgeven.

De Boekenweek (11–22 maart 2026) heeft als thema ‘Mijn generatie’: verhalen, ervaringen en identiteit van elke leeftijdsgroep. Kristel Doreleijers schrijft in Onze Taal over taalverschillen tussen generaties. Ze laat zien hoe modewoorden generaties typeren en ons iets vertellen over de cultuur waarin ze opgroeien.

Het Meertens Instituut levert dit jaar een bijdrage aan het online platform van de Queer Geschiedenismaand. Dit jaarlijkse initiatief zet in de maand maart het queererfgoed van Nederland in de schijnwerpers.

Hoe ruikt Friesland? Wat is ‘Fries geurerfgoed’? En: wie bepaalt eigenlijk welke geuren als erfgoed erkend worden? In het nieuwe onderzoeksproject Een Neus voor Erfgoed bundelen onderzoekers, ontwerpers en parfumeurs hun krachten om de geuren van Friesland te onderzoeken, documenteren en ten neuze te brengen.

Elk jaar in maart zingen kinderen op scholen van de Achterhoek tot Groningen in de streektaal. Zo kunnen kinderen op een speelse manier kennis maken met die streektaal, in dit geval het Nedersaksisch. Kristel Doreleijers bespreekt het belang van die streektalen: “Streektalen zijn onderdelen van onze identiteit.”

Marjo van Koppen doet samen met haar collega Leonie Cornips wetenschappelijk onderzoek naar de taal van honden, katten en koeien. “We zien dat koeien hun taal kunnen aanpassen al naar gelang hun wensen.”

Niet voor iedereen is het thuis vertrouwd, veilig en gezellig. Dat is nu zo en dat was vroeger helaas ook al zo. In Venster op thuis bewijzen Marlies Couch en Jelle van Lottum dat aan de hand van notariële akten.

Kan een computer begrijpen of een zin Drents, Limburgs of Gronings is? Onderzoekers van het Meertens Instituut besloten die vraag serieus te nemen. Met behulp van meer dan duizend Nederlandse dialectromans en een slim getraind taalmodel laten ze zien dat kunstmatige intelligentie verrassend goed is in het herkennen van streektaal. Dat levert niet alleen technische, maar ook culturele inzichten op.

Het idee dat ontkerkelijking leidt tot het verdwijnen van religie klopt niet. Volgens religiewetenschapper Ernst van den Hemel is het geloof vooral van plek veranderd. Kerken lopen leeg, maar zingeving, ritueel en gemeenschap duiken op nieuwe manieren op in de politiek, in themaparken en op sociale media. “Religie is niet verdwenen, maar op drift geraakt,” stelt Van den Hemel.

Etnograaf Janna oud Ammerveld in het veld bij OBA Next

Hoe verbeeld je de toekomst van een bibliotheek die er nog niet is? In Amsterdam-Zuidoost wordt gewerkt aan OBA Next, de bibliotheek van de toekomst. Een plek die aansluit bij de superdiverse stad die Amsterdam is, waar buurtbewoners en andere betrokkenen samen nadenken over hoe kennis, gemeenschap en zorg eruitzien in 2030.

In januari 2026 neemt antropoloog Irene Stengs afscheid van het Meertens Instituut, na een kwart eeuw onderzoek bij de afdeling etnologie. Haar fascinatie ligt bij de vraag hoe mensen door middel van materiële objecten – zoals bloemen, kaarsen, brieven of kruizen – uitdrukking geven aan hun emoties.

Het Nieuwjaarsboekje van het Meertens Instituut gaat dit jaar over ‘thuis’ in Nederland. Wat was de aanleiding om voor dit thema te kiezen? Hoe is het idee van thuis in Nederland veranderd door de jaren heen? Redacteuren Markus Balkenhol (antropoloog) en Nina Lamal (historicus) beantwoorden 7 vragen over de totstandkoming van deze bundel.

In december 2025 neemt bibliothecaris Lidy Jansen (1961) afscheid van de Meertens bibliotheek. Sinds 2012 beheerde ze er de uiteenlopende collecties op het gebied van Nederlandse taal en cultuur: van vergeelde taalatlassen en liedboekjes tot moderne naslagwerken over taalkunde en etnologie. Met een glimlach, maar ook een beetje weemoed, kijkt ze terug op haar jaren als bibliothecaris.