Publicatiedatum: 21 april 2026
Klimaat, kapitaal en kunstmatige intelligentie: over toekomstverbeelding in Nederlandse pop en hiphop
In Nederlandstalige pop en hiphop staat een onzekere toekomst steeds vaker centraal. Naast persoonlijke verhalen klinken gedeelde zorgen over klimaat, politiek en technologie. Wat zegt die muzikale verbeelding over hoe jongeren naar de toekomst kijken? Aafje de Roest onderzoekt het in de negende Louis Peter Grijp-lezing.
Door: Britt van Sloun
Jongeren worden in het publieke debat relatief weinig betrokken, maar in muziek klinkt hun perspectief juist steeds vaker luid en duidelijk door. ‘Happy new year, de wereld staat in de fik, en ik zou het willen blussen, maar het vuur is groter dan ik,’ zingt de populaire popartiest Froukje in haar hit ‘Groter dan ik’ (2020). In plaats van directe kritiek te geven, werken artiesten vaak met verbeelding, ironie en perspectiefwisselingen wanneer ze over de toekomst vertellen. Volgens De Roest verwoordt hun muziek wat veel jonge mensen voelen: machteloosheid tegenover de klimaatcrisis en een toekomst die steeds minder zeker lijkt.
Van ‘ik’ naar ‘wij’
In het recente nummer ‘oeps’ (2025) zingen Froukje en rapper Sef zelfs over het verlies van die toekomst: ‘heb jij het al gehoord? Oeps, te laat | de toekomst gaat niet door.’ Het nummer staat op Sefs populaire album lieve monsters, waarop de toekomst vaker opduikt als thema. Ook in andere nummers, bijvoorbeeld over automatisering en AI, waarin Sef onderzoekt wat technologische en maatschappelijke ontwikkelingen betekenen voor hoe we samenleven.
Traditioneel wordt in hiphop en pop vaak vanuit een ik-perspectief gezongen: nummers vertrekken vanuit het persoonlijke leven en de ervaringen van de artiest. Dat betekent volgens De Roest niet dat er geen grotere of universele thema’s aan bod komen, maar die worden meestal via een individueel verhaal verteld. In de muziek die zij nu onderzoekt, ziet ze daarin een duidelijke verschuiving. “Niet in elke track, maar wel in een heel aantal nummers van artiesten die ik onderzoek, ontstaat er een beweging naar ‘wij’. De luisteraar wordt actief aangesproken en zo onderdeel gemaakt van een gemeenschap die nadenkt over de toekomst. Er wordt een collectief gevormd.”
Volgens De Roest hangt deze verschuiving ook samen met hoe artiesten zelf naar hun rol kijken. In interviews geven ze aan dat ze een verantwoordelijkheid voelen om hun publiek te betrekken bij de vraagstukken die hen bezighouden. “Ze zijn ervan overtuigd dat deze problemen niet individueel op te lossen zijn,” zegt ze. “Muziek kan helpen bij het creëren van zo’n gevoel van saamhorigheid. Dat doet muziek eigenlijk altijd al, maar we zien het nu wel heel sterk terugkomen.”
Die ontwikkeling is vooral zichtbaar bij artiesten die zich bewegen tussen hiphop en pop. “Hiphop is van oorsprong protestmuziek en heeft dat maatschappelijke element sterk in zich. Popmuziek leent zich juist goed voor toegankelijke, alledaagse verhalen. Die kruising werkt heel goed om complexe thema’s begrijpelijk te maken.”
Verbeelding in muziek
Om uit te leggen hoe die toekomstbeelden er concreet uitzien introduceert De Roest het begrip speculatieve fictie. “Dit gaat voor mij over het verkennen van mogelijke toekomsten. Het kan betekenen dat je nadenkt over hoe de wereld eruit zou kunnen zien, maar het hoeft niet altijd heel ver van de realiteit af te staan.” De werelden die in Nederlandstalige hiphop en pop worden geschetst, zijn dan ook vaak geen volledig uitgewerkte fictieve universa, maar eerder fragmentarische beelden en metaforen die een mogelijke toekomst verbeelden.
Klimaatverandering is een van de thema’s waar veel artiesten aan refereren. “Je ziet beelden van een wereld die in brand staat of water dat alles overspoelt. Froukje zingt over graven naar goud en mensen die steeds meer willen. Sef heeft kritiek op diezelfde consumptiedrang: we willen steeds meer, maar kunnen de aarde niet eeuwig blijven uitputten.” Naast klimaat spelen ook economische- en politieke systemen een rol in de muziek die De Roest onderzoekt, zoals kapitalisme, machtsstructuren en de vraag wie er eigenlijk de controle heeft.
Tegenover die donkere beelden staan hoopvolle tegenpolen. “Froukje zingt ook over een toekomst die groen en kleurrijk is, een wereld die kan ademen en bloeien in plaats van verstikt te raken. Sef en Abel willen samen met anderen de wereld redden – maar dan wel ‘van mensen zoals wij’. Die twee uitersten bestaan steeds naast elkaar: de angst voor wat er misgaat, en het verlangen naar iets beters.” Dat contrast maakt de nummers sterk; ze schrijven niet voor wat je moet denken, maar houden je een spiegel voor. “Soms wordt een gepolariseerd gesprek nagespeeld en overdreven, zodat de absurditeit ervan zichtbaar wordt. Juist doordat het niet expliciet voorschrijft wat je moet denken, maar laat zien en suggereert, kan het soms meer impact hebben dan directe maatschappijkritiek.”
Houvast en hoop in een wankele wereld
Dat zoveel jongeren zich in deze muziek herkennen, bleek misschien wel het duidelijkst tijdens de coronacrisis. Froukjes ‘Groter dan ik’ ging viraal op precies het moment dat iedereen zich afvroeg hoe de toekomst eruitzag. “Het gaf woorden aan gevoelens van angst, maar ook aan een verlangen naar hoop,” zegt De Roest. Bij Sefs liveshows staat het publiek uit volle borst mee te zingen met nummers die over precies die thema’s gaan. “Dat laat zien dat het echt leeft onder jongeren.”
Muziek vervult in onzekere tijden een dubbele functie, legt De Roest uit. “Het kan een vorm van escapisme zijn, maar het biedt ook houvast. Juist doordat muziek kan gaan over gevoelens en angsten die breder gedeeld worden in de samenleving.” Dat de nummers in het Nederlands zijn, versterkt dat effect in ons land. “Door in de eigen taal te zingen, komt de boodschap directer en persoonlijker binnen. Het gaat niet over iets abstracts ver weg, het gaat over hier, over nu en zometeen. Dat maakt het prangend.”
Wat deze muziek concreet bereikt? “Het creëert bewustzijn, opent gesprekken en stimuleert de verbeelding. Het is denk ik niet per se zo dat iemand één nummer luistert en daarna direct actie onderneemt. Maar het kan wel een zaadje planten.” En de politiek kan er ook iets van leren, vertelt De Roest. “Jongeren worden nog te weinig betrokken bij debatten over de toekomst, terwijl die toekomst over hen gaat. Als je naar deze muziek luistert, hoor je welke thema’s voor hen echt tellen: klimaat, migratie, sociale ongelijkheid. En wat opvalt is dat hun blik opener en minder gepolariseerd is dan in het politieke debat. Jongeren bevragen het systeem. We zouden hun visie meer mogen meenemen.”
Louis Peter Grijp-lezing 2026: ‘Groter dan ik?’ Toekomstverbeeldingen in Nederlandstalige pop en hiphop
De Louis Peter Grijp-lezing is een jaarlijkse lezing op het gebied van liedcultuur, ter nagedachtenis aan de in 2016 overleden musicus en musicoloog Louis Grijp. De Roest spreekt haar lezing, ‘Groter dan ik?’ Toekomstverbeeldingen in Nederlandstalige pop en hiphop, op 8 mei 2026 uit bij de Universiteit Utrecht. Lees meer | Meld je aan
Over Aafje de Roest
Aafje de Roest is universitair docent Literaire culturen in hybride en meertalige contexten aan de Universiteit van Amsterdam. In 2026 publiceerde ze De nieuwe golf, over culturele identiteit in hedendaagse Nederlandstalige hiphop bij Amsterdam University Press. Haar werk richt zich op hedendaagse literaire cultuur en jongerencultuur. Ze werkt momenteel aan een onderzoeksproject over de creatieve toekomstverbeeldingen van jongeren.