Nieuw onderzoek naar metaaldetectie als participatief erfgoed
Wie met een metaaldetector over een akker loopt, zoekt naar sporen van het verleden. Maar achter elke vondst schuilt ook een persoonlijk verhaal, waarin de emotionele, sociale en culturele betekenissen van objecten zichtbaar worden. Het nieuwe project Gegronde herinneringen zet deze verhalen centraal en onderzoekt hoe metaaldetectie als levende erfgoedpraktijk een betekenisvolle bijdrage kan leveren in de archeologische sector.
Het citizen science-project, onder leiding van etnoloog en erfgoedonderzoeker Sophie Elpers (Meertens Instituut), ontvangt subsidie van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE). Het is een unieke samenwerking tussen onderzoekers van het Meertens Instituut, Universiteit Antwerpen en KU Leuven en de organisaties Portable Antiquities Netherlands (PAN), De Detectorshop, de Nederlandse Vereniging voor Metaaldetectie (DDA) en Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN). Samen onderzoeken zij hoe de persoonlijke en sociale kanten van metaaldetectie beter kunnen worden vastgelegd.
Metaaldetectie als immaterieel erfgoed
Metaaldetectie staat in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Daarmee wordt erkend dat het niet alleen gaat om de gevonden objecten zelf – munten, gespen, gebruiksvoorwerpen – maar ook om de praktijk eromheen: de kennis die wordt gedeeld, de gemeenschappen die ontstaan en de persoonlijke betrokkenheid van metaaldectorgebruikers (ook wel ‘detectoristen’). In de huidige registratiesystemen ligt de nadruk vooral op archeologische gegevens, terwijl de ervaringen en kennis van de vinders zelf meestal buiten beeld blijven. Het project, met als volledige titel Gegronde herinneringen: Metaaldetectie als mindful erfgoed in actie, wil die kloof overbruggen.
Zeeland als startpunt voor participatief erfgoedonderzoek
Het project, dat op 1 mei 2026 start en een looptijd heeft van 12 maanden, neemt Zeeland als pilot study, een regio waar veel detectoristen actief zijn. Centraal staan zogeheten objectinterviews en participatieve co-creatie. Detectoristen selecteren zelf objecten die zij belangrijk vinden. Rond die vondsten ontstaat er een dialoog tussen de onderzoekers en de detectoristen. Wat maakte het vindmoment bijzonder? Waarom is juist dit object belangrijk? Door deze gesprekken te filmen en te documenteren ontstaat een aanvullend perspectief op de vondsten die al archeologisch geregistreerd zijn. Deze processen van kennisco-creatie belichten metaaldetectie als een vorm van participatief en levend erfgoed, binnen een bredere citizen science-context.
Breder belang van het onderzoek
De resultaten worden niet alleen binnen de academische wereld gedeeld. Op basis van dit werk en de verzamelde data creëren de partijen gezamenlijk media-uitingen waarin detectoristen hun verhaal vertellen. Deze worden verspreid via de kanalen van de Nederlandse Vereniging voor Metaaldetectie (DDA) en andere betrokken partners. Ook verschijnt er een Nederlandstalig artikel in Detector Magazine. Samen met PAN worden aanbevelingen opgesteld om ook persoonlijke verhalen en sociale betekenis een plek te geven in bestaande registratiesystemen.
Met Gegronde herinneringen laat het Meertens Instituut zien dat erfgoed niet alleen in de grond zit, maar ook in de ervaringen van mensen die het verleden helpen blootleggen. Het initiatief versterkt de verbindingen tussen onderzoek, praktijk en beleid en maakt zichtbaar hoe erfgoedparticipatie bijdraagt aan kennis over het verleden, sociale cohesie, welzijn en inclusieve erfgoedtoekomst.
Naast Elpers als leider zijn expert critical heritage studies Suzie Thomas (Universiteit Antwerpen), archeoloog Pieterjan Deckers (KU Leuven) en immaterieel erfgoedexpert June Zhang (Universiteit Antwerpen) betrokken als kartrekkers van het project.
Aansluiting bij Faro-verdrag
Het project ontvangt subsidie van de RCE in het kader van het Verdrag van Faro, een kaderverdrag dat oproept tot beleidsvorming op het gebied van erfgoed. Nederland heeft dit verdrag in 2025 ondertekend. Dit project sluit aan bij de focus van het verdrag op menselijke waarden, participatie en gedeelde verantwoordelijkheid in erfgoedbeheer. Het maakt zichtbaar hoe erfgoedparticipatie bijdraagt aan kennis over het verleden, sociale cohesie, welzijn en inclusieve erfgoedtoekomst.