Een neus voor erfgoed: Creatieve technieken voor onderzoek naar Fries geurerfgoed

Hoe ruikt Friesland? Wie bepaalt dat eigenlijk? Hoe zou je kunnen achterhalen wat de significante geuren van Friesland zijn? In het onderzoeksproject Een neus voor erfgoed werken onderzoekers samen met creatief ontwerpers en parfumeurs om de geuren van het Friese platteland te onderzoeken en ‘ten neuze te brengen’, en zo reuk een duidelijkere plek te geven in het erfgoedbeleid.

Steeds meer mensen beseffen hoe belangrijk geuren zijn voor onze herinneringen, gevoelens en identiteit. Toch is het nog lastig te bepalen welke geuren als erfgoed kunnen worden beschouwd, en hoe historische geuren en ‘geurlandschappen’ kunnen worden vastgelegd en overgedragen. Het onderzoeksproject Een neus voor erfgoed bundelt expertise uit de wetenschap, parfumerie en de creatieve industrie om daar verandering in te brengen.

Het project, dat wordt geleid door Inger Leemans (NL-Lab, KNAW Humanities Cluster) met subsidie van ClickNL, onderzoekt hoe we via ontwerpende en participatieve methoden kennis over cultureel significante geuren kunnen verzamelen met erfgoedgemeenschappen, en hoe we die geuren vervolgens op een betekenisvolle manier kunnen presenteren, bijvoorbeeld via musea en archieven.

De geur van Friesland

Het project richt zich specifiek op Friesland. Waarom? Omdat daar onlangs ‘de geuren en geluiden van het Friese platteland’ zijn opgenomen in de erfgoedagenda. Dit initiatief, ingezet door de BBB, roept de vraag op wat eigenlijk wordt verstaan onder ‘de geur van Friesland’. Is dat de geur van stallen, het wad, teunisbloemen, bevroren meren, de strontweek, it stjonkfabryk of houtsnijden? Jarre, broeirook, skiepperook, of boskrook? En: hoe kunnen dit soort historische geuren worden vastgelegd?

In Een neus voor erfgoed gaan onderzoekers op zoek naar typische Friese geuren – van het platteland en waterculturen tot streekgerechten en ambachten – om te onderzoeken welke waarde mensen aan deze geuren hechten.

Ontwerpen om over geur te praten

Omdat geurervaringen vaak moeilijk onder woorden te brengen zijn, ontwikkelt het project nieuwe interactieve technieken die mensen helpt om over hun geurbelevingen te praten en herinneringen te delen.

Een van de concrete ontwerpen uit het project is een geurtafel – een interactieve tafel met geurcilinders – die mensen uitnodigt om te ruiken, te reageren en verhalen te delen. Deze geurtafel gaat op tour door de provincie om kennis op te halen, en zal daarna ook worden ingezet in musea om bezoekers opnieuw te laten kennismaken met het aromatische verleden van Friesland.