Gegronde herinneringen: Metaaldetectie als mindful erfgoed in actie
Wat gebeurt er op het moment dat een metaaldetector piept? Welke herinneringen, ontmoetingen en emoties schuilen er achter een vondst uit de grond? In het onderzoeksproject Gegronde herinneringen onderzoeken wetenschappers samen met metaaldetectoristen hoe metaaldetectie in Nederland meer is dan het vinden van objecten als munten of sieraden. Het project zet de persoonlijke en sociale dimensies van deze praktijk centraal, en laat zien hoe metaaldetectorgebruikers bij het landschap, bij elkaar én bij het verleden betrokken zijn.
Als erkende erfgoedpraktijk op de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, biedt metaaldetectie niet alleen materiële vondsten van waarde, maar ook kennisuitwisseling, gemeenschapsvorming en de verhalen die rondom vondsten ontstaan. In bestaande registratiesystemen ligt de nadruk echter nog vooral op archeologische informatie over de objecten, waardoor de persoonlijke perspectieven, verhalen en kennis van detectoristen vaak buiten beeld blijven.
Zeeland als pilot casestudy
Het project neemt Zeeland als casestudy, een regio waar veel detectoristen actief zijn. Centraal staan zogeheten objectinterviews en participatieve co-creatie. Onderzoekers van het Meertens Instituut, de Universiteit Antwerpen en KU Leuven werken samen met de Nederlandse Vereniging voor Metaaldetectie (DDA), Portable Antiquities Netherlands (PAN), De Detectorshop en Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN). Samen zoeken ze naar manieren om de immateriële kanten van archeologie beter zichtbaar te maken, en hoe deze te rijmen zijn met het meer gebruikelijke wetenschappelijke, objectgerichte perspectief.
Van vondst naar verhaal
Een belangrijk onderdeel van het project zijn de zogenoemde objectinterviews. Detectoristen kiezen specifieke vondsten en vertellen over het moment van ontdekken, de betekenis van het object en de herinneringen die ermee verbonden zijn. Door deze gesprekken vast te leggen in tekst en gezamenlijk gemaakte (video)beelden ontstaat een rijker beeld van metaaldetectie als erfgoedpraktijk; een praktijk waarin niet alleen het object zelf centraal staat, maar vooral het verhaal dat eraan vastzit. Co-creatie staat hierbij centraal: in samenwerking met onderzoekers werken erfgoedgemeenschappen en detectoristen in gezamenlijke trajecten aan het ontwikkelen van narratieven en media-uitingen, waarbij zij actief mee beslissen over inhoud, vorm en representatie. Ze worden actief betrokken bij zowel het ophalen als het ontsluiten van deze kennis.
Op te leveren resultaten
Het project levert diverse tastbare resultaten op. Voor de detectoristengemeenschap worden één tot drie korte, samen met hen gemaakte media-uitingen geproduceerd, waarin persoonlijke vondstverhalen worden gedeeld via YouTube, de website en sociale media van de DDA en andere partners. Ook verschijnt er een Nederlandstalig artikel in Detector Magazine en op LinkedIn, zodat de inzichten direct terugvloeien naar de gemeenschap.
Wetenschappelijk gezien resulteert Gegronde herinneringen in een Engelstalig open-access artikel in een internationaal tijdschrift, waarin het project wordt gepresenteerd als voorbeeld van participatief erfgoedonderzoek. Daarnaast werken de onderzoekers samen met PAN aan praktische aanbevelingen voor de erfgoedsector, zodat immateriële aspecten, zoals persoonlijke verhalen, gebruikspraktijken en sociale waarde, structureel kunnen worden opgenomen in registratiesystemen. Ter afsluiting van het project vindt een publieke workshop plaats, voor het delen van resultaten en uitwisselen van kennis.
Toekomstgericht en inclusief erfgoedveld
Door detectoristen actief te betrekken, laat het project zien hoe burgerwetenschap kan bijdragen aan een toekomstgericht en inclusief erfgoedveld, waarin participatie, gedeelde verantwoordelijkheid en samenwerking tussen onderzoekers en praktijkbeoefenaars centraal staan en waarin het zogeheten ‘authorized heritage discourse’ wordt uitgedaagd.
Aansluiting bij Faro-verdrag en UNESCO 2003 Conventie
Het project ontvangt subsidie van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed in het kader van het Verdrag van Faro, dat oproept tot beleidsvorming op het gebied van erfgoed. Het sluit aan bij de focus van het verdrag op menselijke waarden, participatie en gedeelde verantwoordelijkheid in erfgoedbeheer. Het draagt ook bij aan de focus van de UNESCO 2003-Conventie die participatieve borging van immaterieel erfgoed bevordert, door de praktijken van detectieamateurs te kaderen en te waarderen als erfgoed in actie.
Looptijd: mei 2026-april 2027
Partners: Universiteit Antwerpen, KU Leuven, Portable Antiquities Netherlands (PAN), De Detectorshop (een lokaal bedrijf en belangrijk sociaal knooppunt voor metaaldetectie in Zeeland), de Nederlandse vereniging voor metaaldetectie (DDA), Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN)
