Boerderijen als meer-dan-menselijke contactzones
Op boerderijen leven en werken menselijke en niet-menselijke dieren met, naast en soms ook ten koste van elkaar. Veranderingen op het platteland zetten deze verhoudingen onder druk, maar bieden ook ruimte voor andere manieren van samenleven en samenwerken. Dit onderzoek verkent hoe die relaties er uit kunnen zien op agro-ecologische boerderijen, waarbij wordt gekeken naar welke soorten kennis een rol spelen en hoe deze worden gedeeld, gevormd en doorgegeven.
Achtergrond
Het project richt zich, tegen de achtergrond van klimaatverandering en verlies van biodiversiteit, op agro-ecologische boerderijen in Nederland. De voortdurende veranderingen op het platteland – denk aan nieuwbouw en schaalvergroting, herbestemming van land en boerderijen en nieuwe agrarische vormen – stellen de verhoudingen tussen menselijke en niet-menselijke dieren op de proef, maar bieden ook nieuwe kansen om samen te leven en te werken. Inzicht in mens-dier relaties en de verbondenheid van en tussen ecologische netwerken wordt steeds belangrijker in de omgang met de klimaat- en biodiversiteitscrisis.
Natuurinclusieve citizen science
Dit onderzoeksproject heeft een participatieve opzet. Dat betekent dat de doelstelling, vraagstelling en uitvoering van het onderzoek gezamenlijk worden ontwikkeld met de onderzoeksgemeenschap. Die gemeenschap zal in de loop van 2026 vorm krijgen en bestaat uit onderzoekspartners (zoals boeren en hun buren) en stakeholders (belanghebbende organisaties). Daarnaast verkennen we de mogelijkheid het begrip ‘citizen science’ (oftewel: burgerwetenschap) op te rekken door ook niet-menselijke dieren in het onderzoek te betrekken. Deze natuurinclusieve benadering vormt een methodologisch innovatief aspect van het project, waarmee we willen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van citizen science.
Methodiek en output
Dit onderzoek beschouwt, verwijzend naar het werk van Donna Haraway en Louise Pratt, boerderijen als contactzones: plekken waar culturen en soorten ontmoeten, botsen en worstelen in de context van vaak sterk ongelijkwaardige machtsrelaties. Dit perspectief benadrukt hoe, telkens opnieuw, zowel menselijke als niet-menselijke dieren worden gevormd in en door hun relaties met elkaar.
Voor het onderzoek maken we gebruik van etnografische methodieken, zoals interviews en participatieve observatie met en van mensen en dieren. Ook sturen we vragenlijsten uit. Het onderzoek resulteert onder andere in microgeografieën: kaarten die op kleine schaal relaties tussen soorten op een specifieke locatie weergeven. Andere vormen van output zijn publicaties, presentaties en tools, die in co-creatie met de onderzoeksgemeenschap zullen ontstaan.
Het werken met natuurinclusieve benaderingen en natuurinclusieve kennis ligt aan de basis van dit onderzoeksproject. In de praktijk betekent dat een continue kritische houding ten opzichte van het onderscheid tussen het natuurlijke en het culturele, evenals het toepassen van een holistische benadering.
Samenwerkingspartners
Het onderzoeksteam van het Meertens Instituut werkt in dit programma nauw samen met de citizen science-onderzoeksteams van het Huygens Instituut en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.
Daarnaast trekken we samen op met collega-onderzoekers van het zusterproject Homings, van de Universiteit Leiden en de Universiteit van Helsinki (zie ook het nieuwsbericht Van rat tot kat: met wie deel jij (ongewenst) je huis? – Universiteit Leiden).
Contact
Wil je meer weten over dit onderzoek, heb je vragen of suggesties of wil je op een of andere manier meewerken? Neem dan contact op met onderzoeker Marit van Dijk: marit.van.dijk@meertens.knaw.nl
Looptijd: februari 2026 –juni 2028
